ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କାହିଁକି ଦିଆଯାଏ ମୁଖାଗ୍ନି?

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଜନ୍ମଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଟ ୧୬ଟି ସଂସ୍କାରର ବିଧାନ ରହିଛି । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ ସଂସ୍କାର ବା ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟିକୁ ସବୁଠାରୁ ଶେଷ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କାର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ନଶ୍ୱର ସଂସାରକୁ ଛାଡ଼ି ପରଲୋକକୁ ଗମନ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଥିବ ଶରୀରକୁ ପଞ୍ଚଭୂତରେ ବିଲୀନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଧି ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ବିଧି ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖାଗ୍ନି ଦେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଧି ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ । ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିଧିର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ । ତେବେ ବିଭିନ୍ନ ହିନ୍ଦୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ପରିବାରରେ ଶେଷକୃତ୍ୟର ପ୍ରଥା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ ।

ମୁଖାଗ୍ନି ପଛରେ ଥିବା ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା କ’ଣ?

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମୀୟ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟର ଶରୀର ପଞ୍ଚଭୂତ- ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶରେ ଗଠିତ । ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆତ୍ମା ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ପାର୍ଥିବ ଶରୀରକୁ ପୁନର୍ବାର ପଞ୍ଚଭୂତରେ ବିଲୀନ କରାଯାଏ । ଦାହ ସଂସ୍କାର ପୂର୍ବରୁ ମୃତଦେହକୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଇ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଯାଏ । ଅନେକ ପରମ୍ପରାରେ ମୁହଁରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯାଏ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ।

ଏହାପରେ ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ, ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ପୁଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟିର ବିଧି ପାଳନ କରନ୍ତି । କେତେକ ପରମ୍ପରାରେ ଜଳଭରା ମାଟିର ପାତ୍ର ବା କଳସ ନେଇ ଶବର ପରିକ୍ରମା କରାଯାଏ ଏବଂ ପରେ ଚିତାରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଏ । ଏହି ଅଗ୍ନିଦାନକୁ ସାଧାରଣତଃ ମୁଖାଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ମୁଖାଗ୍ନିର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ:

ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ମୁଖାଗ୍ନି କେବଳ ମୃତଦେହ ଦାହ କରିବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ । ଏହାକୁ ମନୁଷ୍ୟର ପାର୍ଥିବ ଜୀବନର ଶେଷ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରାର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ବିଧି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ।

୧. ଭୌତିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ:

ହିନ୍ଦୁ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପବିତ୍ରତା ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ମୁଖାଗ୍ନି ମାଧ୍ୟମରେ ପାର୍ଥିବ ଶରୀରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ସମର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏହା ଶରୀର ଓ ସାଂସାରିକ ବନ୍ଧନରୁ ଆତ୍ମାର ମୁକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି।

୨. ଅଗ୍ନିକୁ ପବିତ୍ର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ:

ବେଦୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ମନେ କରାଯାଏ। ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ମାଧ୍ୟମରେ ପାର୍ଥିବ ଶରୀରକୁ ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଦାହ ସଂସ୍କାରରେ ଅଗ୍ନିର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି।

୩. ଆତ୍ମାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରା:

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମୀୟ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ଶରୀର ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ। ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଶାନ୍ତି ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଖାଗ୍ନିକୁ ଶେଷକୃତ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭାବେ ମନାଯାଏ । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କେବଳ ମୃତଦେହର ଦାହ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ । ଏହା ଜୀବନର ନଶ୍ୱରତା, ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଶରୀରର ବିଲୟ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଏ ।